Cyfrowy hamulec sukcesji. Kiedy powstanie elektroniczny Rejestr Fundacji Rodzinnych?
Wprowadzenie fundacji rodzinnych do polskiego porządku prawnego w maju 2023 roku okazało się sukcesem frekwencyjnym, który zaskoczył nawet ustawodawcę. Jednak wraz z rosnącą liczbą podmiotów, na jaw wyszły słabości systemu rejestracji. Obecny model, oparty na analogowych strukturach Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim, staje się wąskim gardłem dla nowoczesnego biznesu. Czy zapowiadane zmiany wreszcie wprowadzą fundacje rodzinne w XXI wiek?
Analogowa wyspa w cyfrowym świecie
Choć żyjemy w dobie e-KRS i powszechnej cyfryzacji administracji skarbowej, Rejestr Fundacji Rodzinnych (RFR) pozostaje swoistym skansenem. System informatyczny sądu w Piotrkowie Trybunalskim nie jest systemem teleinformatycznym – co w praktyce oznacza brak możliwości wglądu do danych przez internet.
Dla przedsiębiorcy oznacza to konieczność fizycznej obecności w siedzibie sądu lub wielotygodniowe oczekiwanie na papierowy odpis. W dobie procedur AML (przeciwdziałanie praniu pieniędzy), gdzie banki wymagają błyskawicznej weryfikacji struktury właścicielskiej, brak wyszukiwarki online paraliżuje płynność operacyjną wielu fundacji.
Ekspert wyjaśnia: Bariery formalne i podatkowe
Brak pełnej cyfryzacji to nie tylko problem logistyczny, ale i merytoryczny. O komentarz w tej sprawie poprosiliśmy ekspertkę z kancelarii KPAN.
Dorota Maksimiuk, doradczyni podatkowa i radczyni prawna KPAN: „Obecny, analogowy model prowadzenia rejestru fundacji rodzinnych istotnie utrudnia bieżące funkcjonowanie tych podmiotów, zwłaszcza w relacjach z instytucjami finansowymi. Z perspektywy doradcy podatkowego i prawnego kluczowe jest nie tylko szybkie uzyskanie odpisu, ale i pewność obrotu. Pełna elektronizacja, na wzór e-KRS, pozwoliłaby na sprawniejszą weryfikację zakresu dozwolonej działalności gospodarczej fundacji, co ma bezpośredni wpływ na jej bezpieczeństwo podatkowe i unikanie sankcyjnej stawki 25% CIT.
Istotnym, a często pomijanym w debacie, praktycznym utrudnieniem w funkcjonowaniu fundacji rodzinnych jest obecnie konieczność posługiwania się papierowym odpisem z Rejestru Fundacji Rodzinnych w sytuacjach, gdy fundator dokonuje czynności wymagających formy aktu notarialnego – w szczególności przy wnoszeniu nieruchomości do fundacji.
W praktyce notariusze odmawiają dokonania czynności notarialnej, jeżeli nie zostanie im przedstawiony aktualny odpis z rejestru w formie papierowej. Tymczasem czas oczekiwania na taki odpis wynosi dziś często nawet kilka miesięcy, co skutecznie blokuje możliwość wniesienia majątku do fundacji, opóźnia realizację celów fundatora i podważa jedną z kluczowych funkcji fundacji rodzinnej – sprawne i szybkie porządkowanie majątku.”
Projekt zmian: Cyfryzacja „w połowie drogi”
Ministerstwo Sprawiedliwości przedstawiło projekt rozporządzenia (nr B883), który ma być pierwszym krokiem ku normalności. Główne założenia to:
- Publiczny dostęp online: Dane z rejestru mają być dostępne na stronie internetowej sądu okręgowego.
- Wydruki komputerowe: Każdy zainteresowany będzie mógł pobrać informację odpowiadającą treści wpisu.
- Weryfikacja kontrahenta: Bez wizyty w Piotrkowie sprawdzimy siedzibę, skład zarządu czy wysokość funduszu założycielskiego.
Niestety, projekt nie przewiduje automatyzacji procesów. Wydruk z internetu nie będzie dokumentem urzędowym, a wnioski o formalne odpisy nadal będą procesowane ręcznie przez pracowników sądu.
Wyzwania dla sektora bankowego i AML
Największym znakiem zapytania pozostaje akceptowalność nowych, nieoficjalnych wydruków przez banki. Instytucje finansowe, działając pod rygorem rygorystycznych przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, mogą nadal wymagać tradycyjnych odpisów z pieczęcią. Jeśli tak się stanie, modernizacja będzie miała charakter jedynie wizerunkowy, a nie funkcjonalny.
W stronę e-RFR: Co dalej?
Docelowo środowisko biznesowe domaga się systemu analogicznego do e-KRS – z pełną integracją z bazą adresów elektronicznych i automatycznym generowaniem odpisów. Dla fundacji rodzinnych, które często zarządzają wielomilionowym majątkiem i skomplikowanymi strukturami holdingowymi, czas to realny pieniądz.
Podsumowanie
Nowelizacja przepisów to krok w dobrym kierunku, ale apetyt przedsiębiorców na nowoczesną administrację jest znacznie większy. Fundacja rodzinna to wehikuł sukcesyjny na pokolenia – warto więc, by jej obsługa prawna nie przypominała realiów z ubiegłego wieku. Na razie pozostajemy przy rozwiązaniu hybrydowym: jedną nogą w internecie, drugą wciąż w papierowym archiwum w Piotrkowie Trybunalskim.
Dorota Maksimiuk Doradca podatkowy, radca prawny w Kancelarii Podatkowej Andrzej Nowak (KPAN), specjalizująca się w kompleksowej obsłudze podmiotów gospodarczych. Absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego oraz studiów podyplomowych z zakresu prawa podatkowego w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Posiada również uprawnienia samodzielnej księgowej, uzyskane w Stowarzyszeniu Księgowych w Polsce. W pracy kieruje się zaangażowaniem i rzetelnością, z determinacją realizując powierzone zadania i konsekwentnie dążąc do osiągnięcia optymalnych rezultatów dla klientów.
