Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych. Nawet milion złotych kary za brak zgłoszenia
Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) miał zwiększyć przejrzystość struktur kapitałowych. Działa od 13 października 2019 r. na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (AML). Gromadzi informacje o osobach fizycznych sprawujących faktyczną kontrolę nad określonymi podmiotami. Pozwala więc ustalić, kto stoi za spółką, nawet gdy jej bezpośrednim udziałowcem jest inna osoba prawna. Rejestr jest co do zasady jawny i bezpłatny.
Beneficjentem rzeczywistym jest osoba fizyczna kontrolująca podmiot bezpośrednio lub pośrednio, na podstawie uprawnień prawnych albo okoliczności faktycznych. W spółkach kapitałowych ustawa wskazuje między innymi osoby posiadające więcej niż 25 proc. udziałów, akcji lub głosów. Nie jest to jednak jedyne kryterium. Nawet mniejszy pakiet może zapewniać faktyczny wpływ na decyzje spółki, na przykład dzięki porozumieniu wspólników. Ustalenie beneficjenta wymaga zatem analizy struktury właścicielskiej i zasad sprawowania kontroli, nie tylko sprawdzenia listy udziałowców. W strukturach wielopoziomowych konieczne bywa prześledzenie powiązań między kilkoma spółkami, również zagranicznymi.
Kto musi dokonać zgłoszenia?
Obowiązek obejmuje m.in. spółki z o.o., jawne, partnerskie, komandytowe, komandytowo-akcyjne, proste spółki akcyjne i niepubliczne spółki akcyjne, a także fundacje, stowarzyszenia podlegające wpisowi do KRS, spółdzielnie i określone trusty. Nie dotyczy natomiast osoby fizycznej wyłącznie dlatego, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą.
Zgłoszenie zawiera dane podmiotu i beneficjenta, w tym obywatelstwo, państwo zamieszkania oraz informacje o charakterze i zakresie kontroli. Składa je elektronicznie osoba uprawniona do reprezentacji podmiotu, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Co do zasady termin na pierwsze zgłoszenie wynosi 14 dni od wpisu do KRS. Zmiany danych także trzeba zgłosić w ciągu 14 dni, przy czym początek biegu terminu zależy od rodzaju zmiany. Do biegu tych terminów nie wlicza się sobót i dni ustawowo wolnych od pracy.
Milion złotych kary – ale nie automatycznie
Za niedokonanie zgłoszenia, brak aktualizacji w terminie lub przekazanie nieprawdziwych danych podmiotowi zobowiązanemu grozi administracyjna kara pieniężna do 1 mln zł. Postępowania w tym zakresie prowadzi Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy. Ustawowy milion jest jednak górną granicą sankcji, a nie kwotą należną za każde opóźnienie. Kara powinna być ustalana indywidualnie, z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. W praktyce organ bierze pod uwagę wagę i okoliczności naruszenia oraz czas jego trwania. Ocenia także częstotliwość wcześniejszych uchybień, stopień przyczynienia się strony do naruszenia, działania dobrowolnie podjęte w celu uniknięcia jego skutków oraz korzyści osiągnięte lub straty, których uniknięto. Znaczenie może mieć również wcześniejsze ukaranie za to samo zachowanie.
Czy można uniknąć kary?
Przepisy przewidują w określonych sytuacjach odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Może to nastąpić m.in. wtedy, gdy waga naruszenia jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. Samo uzupełnienie zgłoszenia po terminie nie oznacza automatycznego zwolnienia z odpowiedzialności. Warto wykazać brak korzyści z opóźnienia, rzeczywisty zakres naruszenia i działania naprawcze. Takie argumenty mogą mieć znaczenie zarówno dla wysokości kary, jak i oceny podstaw do odstąpienia od jej nałożenia.
