|

Wiatr i słońce na jednej aukcji. Ile jest warta godzina dostawy prądu?

Farma może wygrać aukcję niską ceną, a potem sprzedawać większość prądu wtedy, gdy na rynku jest go już dużo. Dla jej właściciela oznacza to presję na przychody, dla fabryki kupującej tę energię – konieczność uzupełnienia dostaw o innych porach. Z tym problemem inwestorzy przystąpią do aukcji zaplanowanej na 10 listopada 2026 r. Duże farmy słoneczne i lądowe farmy wiatrowe ponownie będą rywalizować we wspólnym koszyku. Urząd Regulacji Energetyki przewidział dla instalacji o mocy powyżej 1 MW pulę 53,25 TWh, obejmującą przyszłe lata pracy nowych elektrowni. O wyborze ofert zdecyduje cena. Wyniki pokażą, za ile inwestorzy są gotowi podjąć się produkcji, ale nie odpowiedzą na pytanie, ile odbiorca zapłaci za dostawy dopasowane do godzin pracy swojego zakładu.

W aukcjach z 2025 r. spośród 129 zwycięskich ofert aż 126 dotyczyło fotowoltaiki, a trzy – wiatru. Taka proporcja łatwo prowokuje wniosek, że prąd z paneli okazał się tańszy od energii z turbin. Do koszyka dla większych instalacji zgłoszono jednak tylko trzy oferty wiatrowe i wszystkie wygrały. Przewaga słońca wynikała więc również ze struktury zgłoszeń. Aukcja porównuje projekty z wymaganymi dokumentami, których właściciele zdecydowali się na tę formę wsparcia. Ograniczona liczba ofert wiatrowych niewiele mówi o wartości energii, którą te elektrownie mogłyby dostarczyć.

Cena zależy od pory

Farma słoneczna najwięcej produkuje zwykle wtedy, gdy podobnie pracują tysiące innych instalacji. Jeśli zużycie, możliwości eksportu i magazynowania nie nadążają za podażą, cena spada. Właściciel może sprzedawać więcej megawatogodzin i coraz mniej zarabiać na każdej z nich. Skalę tego zjawiska ilustrują obliczenia EY: w czerwcu 2025 r. indeks cen dla standardowego profilu fotowoltaiki odpowiadał zaledwie 39 proc. miesięcznego indeksu obejmującego całą dobę. To relacja dwóch wskaźników giełdowych za jeden miesiąc, bez uwzględnienia umów sprzedaży i dopłat otrzymywanych przez konkretne elektrownie. Rzeczywista cena uzyskiwana przez elektrownię zależy od ilości energii sprzedawanej w poszczególnych godzinach i warunków umowy. Średnia dla całego rynku uwzględnia także drogie wieczory, z których farma słoneczna bez magazynu nie korzysta. Przy sprzedaży 100 GWh rocznie, czyli 100 tys. MWh, obniżenie ceny o 60 zł/MWh oznacza 6 mln zł mniej wartości sprzedanej energii. Rachunek dotyczy wyłącznie wartości energii przy stałej ilości; pomija wsparcie, zabezpieczenia cen i koszty, więc nie jest prognozą spadku zysku.

Wygrana aukcja nie gwarantuje, że każda sprzedana megawatogodzina przyniesie właścicielowi cenę zapisaną w ofercie. Duża instalacja sprzedaje prąd na rynku, a wsparcie rozlicza się według mechanizmu różnicowego. Porównuje on cenę aukcyjną po właściwych korektach z dobowym indeksem TGeBase, obejmującym wszystkie godziny. Gdy indeks jest niższy, powstaje należna dopłata; gdy wyższy, nadwyżka podlega rozliczeniu na rzecz systemu. Przyjmijmy dzień, w którym wszystkie ceny godzinowe są dodatnie: cena stosowana w rozliczeniu wsparcia wynosi 350 zł/MWh, indeks dobowy 300 zł, a farma sprzedała swoją energię średnio po 240 zł. Na megawatogodzinę objętą wsparciem przypada 50 zł dopłaty, co razem ze sprzedażą daje 290 zł. To ilustracja jednego składnika miesięcznego rozliczenia, bez pozostałych korekt i kosztów. Różnica między ceną uzyskaną w godzinach produkcji a indeksem nie znika. Umowa sprzedaży może przenieść to ryzyko na kontrahenta, który uwzględni je w oferowanej cenie. Sam system aukcyjny go jednak nie przejmuje. Przy cenach ujemnych ochrona dodatkowo słabnie: dla zwycięzców aukcji od 28 grudnia 2024 r. wsparcie nie obejmuje energii wytworzonej w żadnej z godzin z ujemną ceną właściwą dla tego rozliczenia. Dotyczy to również tegorocznej aukcji. Bank finansujący elektrownię musi zatem ocenić zarówno godziny jej produkcji, jak i umowy. Ostrożniejsza prognoza przychodów może oznaczać mniejszy kredyt i większy wymagany wkład własny inwestora, nawet przy tej samej cenie aukcyjnej.


5 Years in Poland: Studying, Working and Life in Warsaw


Po drugiej stronie umowy jest odbiorca, którego potrzeby rzadko pokrywają się dokładnie z pracą farmy. Zakład kupujący całą jej bieżącą produkcję może mieć za dużo prądu w słoneczne południe i za mało wieczorem. Nadwyżkę sprzeda na rynku, a brakującą energię dokupi – często po wyższej cenie. Gdy sprzedawca oferuje dostawy dopasowane do zużycia fabryki, przejmuje zadanie uzupełniania braków i zagospodarowania nadwyżek, lecz wkalkulowuje je w ofertę. Roczna zgodność zakupionego wolumenu ze zużyciem zakładu nie oznacza jeszcze, że koszty te zniknęły. Nie jest to również ten sam problem co rozliczanie błędów prognozy produkcji. Brak słońca nocą można przewidzieć bezbłędnie, a mimo to trzeba wtedy znaleźć inne źródło zaopatrzenia. Dyrektor finansowy porównujący umowę z farmą z ofertą pełnej dostawy dla fabryki powinien dostać kalkulację obu wariantów dla tych samych godzin zużycia. Inaczej niższa cena na pierwszej stronie kontraktu może ukrywać wyższy łączny rachunek za energię.

Tanie południe też ma wartość

Niska cena energii słonecznej jest jednak korzyścią dla odbiorcy, który potrafi z niej skorzystać. Zakład pracujący w dzień może obniżyć koszt zakupów, jeśli pozwala na to jego umowa. Także fabryka działająca całą dobę potrzebuje mniej drogiej energii przez część godzin. Produkcja odnawialna ogranicza wtedy zapotrzebowanie na pracę droższych elektrowni i zużywane przez nie paliwo. Słabsze przychody właściciela farmy nie są więc wystarczającym argumentem, by uznać jej budowę za niekorzystną dla gospodarki. Trzeba zestawić oszczędności odbiorców z kosztami sieci i zapewnienia dostaw w pozostałych porach. Wiatr również nie dostarcza energii stale: gdy wieje mocno na dużym obszarze, farmy zwiększają produkcję równocześnie i obniżają własne ceny sprzedaży. Odmienny rozkład pracy w ciągu doby i roku pozwala częściowo uzupełniać fotowoltaikę, lecz wspólny portfel obu technologii nadal może wymagać dokupowania prądu.

Magazyn pozwala przenieść część produkcji z południa na wieczór. Na kupnie i sprzedaży energii zostaje jednak mniej, niż wynika z samej różnicy cen, bo trzeba uwzględnić straty podczas ładowania i rozładowania oraz bieżące koszty eksploatacji. W rachunku całej inwestycji dochodzą nakłady na instalację, koszt finansowania i stopniowa utrata pojemności baterii. Dla opłacalności liczy się liczba możliwych cykli w roku, a także pozostałe przychody, choćby z usług dla systemu elektroenergetycznego. Część zastosowań konkuruje o tę samą moc i pojemność, więc nie wszystkie wpływy można swobodnie zsumować. Kolejne baterie będą kupowały energię w tanich godzinach i sprzedawały ją w drogich, wywierając presję na zmniejszenie różnicy cen. Nie przesądza to o jej przyszłym poziomie, bo równolegle zmieniają się produkcja i zużycie. Utrudnia natomiast uzasadnienie inwestycji samym powtarzaniem dzisiejszych skrajnych notowań. Magazyn wystarczający na kilka godzin nie zapewni też dostaw podczas kilkudniowego okresu słabego wiatru i zachmurzenia. Niekiedy tańsze będzie przesunięcie części zużycia: pracy chłodni, pomp albo przygotowania ciepła na później. Huta czy zakład chemiczny ma pod tym względem mniej swobody, jeśli zmiana harmonogramu zakłóca proces produkcyjny.

O te różnice toczy się dziś spór o konstrukcję aukcji. Forum Energii w raporcie z 21 października proponuje osobne koszyki dla wiatru i fotowoltaiki oraz miesięczne lub kwartalne indeksy rozliczeniowe uwzględniające godziny pracy poszczególnych źródeł. To propozycja reformy, nie reguły listopadowej aukcji. Lepsze dopasowanie indeksu do produkcji może ograniczyć ryzyko przychodów, a wraz z nim koszt finansowania inwestycji. Większą część ryzyka przejąłby jednak system wsparcia; problem niskiej wartości południowej energii nie zostałby przez to rozwiązany. Konstrukcja umów powinna nadal dawać właścicielowi powód, by reagował na ceny, choćby ograniczając produkcję lub dobudowując magazyn, gdy ma to ekonomiczne uzasadnienie. Dla fabryki oferta będzie korzystna, jeśli po doliczeniu uzupełniających zakupów i rozliczeniu nadwyżek łączne wydatki okażą się niższe niż przy innych dostępnych sposobach pokrycia tego samego zużycia.

Podobne wpisy