Kolejne ostrzeżenie dla Andrzeja Domańskiego
Zmiana perspektywy polskiego ratingu przez agencję ratingową Standard & Poor’s to kolejny ważny sygnał ostrzegawczy dla polskich finansów publicznych. Bez szybkich i odważnych decyzji Polska nie uniknie finansowej zapaści.
Nie minęło półtora miesięca od historycznej (bo dokonanej po ponad dwóch dekadach) obniżce ratingu przez agencję Moody’s, a kierowane przez Andrzeja Domańskiego Ministerstwo Finansów osiągnęło kolejny „sukces” w postaci obniżki perspektywy ratingu w walucie obcej i w walucie krajowej ze stabilnej do negatywnej. Rating w walucie krajowej obniżony został z „A” do „A-”.
Rząd niegotowy na szoki
Poziom „A” polskie państwo utrzymywało od października 2018 r. i pomimo wielu dramatycznych wydarzeń, takich jak choćby lawinowy wzrost wydatków związany z koronawirusem, nie zostało ukarane obniżką. Sądny dzień nadszedł dopiero kilka dni temu, co zdaniem kręgów związanych z rządem stanowi zaledwie dostosowanie oceny S&P do not, które wcześniej wystawiły pozostałe wiodące agencje ratingowe. Decyzja o obniżce ratingu miałaby zgodnie z tą narracją być zaledwie kosmetycznym zabiegiem, niewpływającym w żaden sposób na bieżącą sytuację gospodarczą.
Rzecz jasna, dany rating nie jest w pełni obiektywną miarą prawdziwej kondycji finansowej państwa, a sam system ratingowy już wielokrotnie okazywał się bardzo zawodny (m.in. przy okazji kryzysu finansowego w 2008 r.). Na dodatek po obniżce ratingu krajowego oraz zmianie perspektywy na negatywną nie doszło do żadnej natychmiastowej zapaści ani spadku kursu złotówki.
Jest jednak rzeczą dość oczywistą, że agencje ratingowe i tak wykazują się względem Polski znaczną spolegliwością, dokonując korekt ze znacznym opóźnieniem oraz określając stan polskich finansów publicznych przy pomocy licznych eufemizmów. W nocie wyjaśniającej podjętą decyzję eksperci ze Standard & Poor’s stwierdzili, że polski rząd „nie potrafi reagować na gospodarcze szoki ani wpływać na gospodarczy wzrost”. Tak jak wcześniej Moody’s, ekonomiści z S&P zauważyli, że w ciągu zaledwie pięciu lat całkowite polskie zadłużenie wzrośnie aż o 20 pkt proc., przekraczając w przyszłym roku poziom 70 proc. PKB, co będzie stanowiło jeden z najgorszych wyników na całym świecie. Uwagę zwracają również słowa na temat polskiej „zredukowanej elastyczności instytucjonalnej i fiskalnej”.
Zrzucanie winy
Tłumacząc ów ekspercki i ugładzony język na nieco bardziej adekwatne treści, należy stwierdzić wprost, że rząd Donalda Tuska prowadzi skrajnie nieodpowiedzialną i trudną do wytłumaczenia politykę, która naraża polskie państwo na poważny kryzys finansów publicznych. Nawet ekonomistom z agencji ratingowych trudno zrozumieć, jakie dokładnie są przyczyny tego rodzaju dywersji oraz dlaczego minister finansów Andrzej Domański zaplanował wdrożenie jakichkolwiek działań na rzecz zrównoważenia budżetu dopiero pod koniec dekady.
Obecna koalicja ma w Sejmie stabilną większość i wbrew wszelkim pozorom nie musiała nigdy – i dalej nie musi – obawiać się o wdrożenie rozwiązań zmierzających w kierunku uzdrowienia finansów publicznych. Poprzedni prezydent Andrzej Duda podpisywał ogromną większość ustaw, a Karol Nawrocki już od pierwszych dni swojego urzędowania nakłania rząd do poskromienia wydatków. Niestety na próżno, ponieważ Donald Tusk i jego ministrowie nie przedstawili jak dotąd żadnej poważnej inicjatywy na rzecz poprawy sytuacji.
W reakcji na obniżkę perspektywy ratingu przez S&P minister Domański w charakterystyczny dla siebie sposób zrzucił winę na PiS. Wprawdzie poprzednia partia rządząca została odsunięta od władzy już przed trzema laty, ale według obecnego sternika polskich finansów to właśnie ona miałaby rzekomo dalej odciskać na nich decydujące piętno. W swoim wpisie na portalu X Domański dał do zrozumienia, że nawet według ekspertów ze Standard & Poor’s głównym winowajcą obecnego stanu rzeczy są prezydenckie weta. Tymczasem każdy, kto miał okazję zagłębić się w treść noty wyjaśniającej zmianę perspektywy ratingu wie dobrze, że kwestia prezydenckich wet oraz konfliktu ze środowiskiem Prawa i Sprawiedliwości została wymieniona przede wszystkim w odniesieniu do zbliżających się przyszłorocznych wyborów i możliwych dalszych perturbacji dla finansów publicznych. Komisja Europejska w razie zwycięstwa sił prawicowych z pewnością znowu zamrozi należne Polsce środki, co stworzy dodatkową presję na finanse publiczne.
Kongres „Dialog o Gospodarce”. I. Woźniak-Konopa rozmawia z wpływowymi postaciami polityki i biznesu
Weta prezydenta są jak dotąd z kwestią stale pogarszającej się sytuacji polskich finansów publicznych całkowicie niepowiązane. Karol Nawrocki nie miał nawet dotąd żadnej okazji, aby zablokować jakichkolwiek prób uzdrowienia finansów publicznych, ponieważ żadnych godnych odnotowania prób w ogóle nie uświadczono. Minister finansów Andrzej Domański nie przedstawił ani jednego kompleksowego rozwiązania, które adresowałoby podstawowe bolączki państwowego budżetu. Jego twierdzenia stanowią wyłącznie polityczny blef, nastawiony na polaryzację wyborców oraz zrzucenie z siebie odpowiedzialności za podjęcie niepopularnych, lecz koniecznych działań.
Wicepremier w nagrodę za destrukcję?
W obliczu coraz bardziej ciemnych chmur zbierających się nad polskimi finansami publicznymi szczególnie kuriozalna wydała się zapowiedź premiera Tuska, który w następstwie debaty nad zgłoszonym w Sejmie wnioskiem o wotum nieufności dla ministra Domańskiego zapowiedział, że powoła go na stanowisko wicepremiera. Jak trafnie zauważyła opozycja, ruch ten może być zapowiedzią próby zrzucenia przez Tuska odpowiedzialności za nadchodzącą zapaść na swojego wiceministra. Gdy już do niej dojdzie, obecny premier będzie mógł zasłonić się nadmiernym zaufaniem dla swojego współpracownika, który miał dobre rekomendacje. Podobny manewr zastosował już przed laty wobec ministra Rostowskiego.
Minister Andrzej Domański nie wykorzystał niestety wspomnianej debaty do tego, aby uspokoić nastroje i rozwiać wątpliwości. Zamiast udowodnić swoją fachowość i merytoryczność, wdał się w prymitywną polityczną pyskówkę. Swoje wystąpienie rozpoczął od wyliczenia uchybień poprzedniej władzy, stwierdzając w końcu „Chcę być grzeczny, będę politycznie poprawny: jesteście partaczami, jesteście skrajnymi partaczami”. Gdy później przeszedł do wyliczania sukcesów swojej ekipy, pozostał wyłącznie na poziomie ogólników.
W atmosferze nieustannego politycznego sporu z pewnością trudno o powściągnięcie emocji, ale nawet politycy z obozu rządzącego powinni oczekiwać od Domańskiego, aby w czasie dyskusji nad polityką finansową przedstawił racjonalne i fachowe argumenty. Tych niestety brakuje także na co dzień, gdyż obecny minister finansów w zastanawiający sposób unika odpowiedzi na fundamentalne pytania. Główna linia obrony Domańskiego sprowadza się do ponawianych ataków na prezydenta Nawrockiego oraz do powoływania się na wzrost gospodarczy.
Można niestety odnieść wrażenie, że obecny minister finansów tak bardzo zapętlił się w swojej politycznej retoryce i tak bardzo uwierzył w to, że poprzedni rząd nadal ma decydujący wpływ na sytuację finansową państwa, że utracił zdolność realnej oceny sytuacji. Przychylne sobie media i wyborców można bez końca karmić fałszywymi opowieściami o tym, że sytuacja polskiego budżetu jest pod kontrolą, lecz rzeczywistości nie da się oszukać. Pod względem przyrostu zadłużenia państwa Andrzej Domański jest najgorszym ministrem finansów w dotychczasowej historii Polski, a to niestety wciąż nie koniec jego urzędowania.
